TRÁNH THAI KHẨN CẤP: CÁCH DÙNG VÀ LƯU Ý

Quan hệ tình dục không được bảo vệ hoặc gặp sự cố khi sử dụng biện pháp tránh thai như rách bao cao su, quên uống thuốc tránh thai hằng ngày hay bị cưỡng ép quan hệ đều có thể dẫn đến nguy cơ mang thai ngoài ý muốn. Trong những tình huống này, thuốc tránh thai khẩn cấp được xem là một giải pháp giúp giảm khả năng mang thai nếu được sử dụng đúng cách và đúng thời điểm.

Tuy nhiên, không ít người vẫn còn hiểu chưa đúng về loại thuốc này. Có người cho rằng thuốc tránh thai khẩn cấp có thể sử dụng thay thế cho các biện pháp tránh thai thông thường, trong khi một số khác lại lo ngại thuốc sẽ gây vô sinh hoặc ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe sinh sản. Những quan niệm chưa chính xác này có thể khiến việc sử dụng thuốc không đạt hiệu quả hoặc làm tăng nguy cơ gặp tác dụng không mong muốn.

Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ thuốc tránh thai khẩn cấp là gì, cơ chế hoạt động, hiệu quả, cách sử dụng đúng và những lưu ý quan trọng để bảo vệ sức khỏe sinh sản.

1. Thuốc tránh thai khẩn cấp là gì?

Thuốc tránh thai khẩn cấp (Emergency Contraceptive Pills - ECP) là loại thuốc được sử dụng sau khi quan hệ tình dục không an toàn nhằm làm giảm khả năng mang thai ngoài ý muốn.

Đây là biện pháp "cứu nguy" trong những tình huống khẩn cấp, không phải là phương pháp tránh thai sử dụng thường xuyên.

Thuốc tránh thai khẩn cấp chỉ có tác dụng phòng ngừa mang thai trước khi quá trình làm tổ của trứng đã thụ tinh diễn ra. Thuốc không có tác dụng đình chỉ thai kỳ và không phải là thuốc phá thai.

2. Khi nào nên sử dụng thuốc tránh thai khẩn cấp?

Bạn có thể cân nhắc sử dụng thuốc trong các trường hợp sau:

- Quan hệ tình dục không sử dụng bất kỳ biện pháp tránh thai nào.

- Bao cao su bị rách, thủng hoặc tuột khi quan hệ.

- Quên uống thuốc tránh thai hằng ngày theo hướng dẫn.

- Tính sai thời điểm an toàn khi áp dụng phương pháp tránh thai tự nhiên.

- Bị xâm hại tình dục và không được bảo vệ bằng biện pháp tránh thai.

- Nghi ngờ biện pháp tránh thai đang sử dụng không đạt hiệu quả.

Trong những tình huống trên, việc dùng thuốc càng sớm thì khả năng ngăn ngừa mang thai càng cao.

3. Thuốc tránh thai khẩn cấp hoạt động như thế nào?

Thuốc tránh thai khẩn cấp chủ yếu chứa hormone progesterone tổng hợp hoặc các hoạt chất có tác dụng điều hòa nội tiết.

Thuốc có thể phát huy tác dụng thông qua một hoặc nhiều cơ chế sau:

- Ngăn cản hoặc trì hoãn quá trình rụng trứng

Đây là cơ chế quan trọng nhất.

Nếu trứng chưa rụng, thuốc sẽ làm chậm hoặc ngăn cản quá trình phóng noãn, từ đó tinh trùng sẽ không gặp được trứng để xảy ra thụ tinh.

- Làm thay đổi môi trường thuận lợi cho quá trình thụ tinh

Thuốc có thể làm thay đổi chất nhầy cổ tử cung và môi trường trong đường sinh dục nữ, khiến tinh trùng khó di chuyển hơn.

- Không phải thuốc phá thai

Đây là điều rất nhiều người nhầm lẫn.

Nếu trứng đã được thụ tinh và đã làm tổ trong tử cung, thuốc tránh thai khẩn cấp sẽ không còn hiệu quả và không làm chấm dứt thai kỳ.

4. Thuốc tránh thai khẩn cấp có hiệu quả bao nhiêu?

Hiệu quả của thuốc phụ thuộc chủ yếu vào thời điểm sử dụng.

Nguyên tắc chung là:

- Uống càng sớm sau quan hệ, hiệu quả càng cao.

- Không nên chờ đến sát thời hạn mới sử dụng.

Trong đa số trường hợp, thuốc đạt hiệu quả cao nhất nếu được uống trong vòng 24 giờ đầu sau quan hệ không được bảo vệ. Sau đó, hiệu quả sẽ giảm dần theo thời gian.

Điều cần lưu ý là không có loại thuốc tránh thai khẩn cấp nào đạt hiệu quả tuyệt đối 100%. Vì vậy, vẫn có một tỷ lệ nhỏ phụ nữ mang thai dù đã sử dụng thuốc đúng hướng dẫn.

5. Các loại thuốc tránh thai khẩn cấp hiện nay

Tùy theo hoạt chất và thời gian sử dụng, thuốc tránh thai khẩn cấp được chia thành một số nhóm phổ biến.

Thuốc sử dụng trong vòng 72 giờ

Đây là loại được sử dụng phổ biến nhất.

Thuốc nên được uống càng sớm càng tốt sau quan hệ và không nên chờ đến hết 72 giờ mới sử dụng.

Thuốc sử dụng trong vòng 120 giờ

Một số loại thuốc có thể được sử dụng đến 5 ngày sau quan hệ không an toàn.

Mặc dù thời gian sử dụng dài hơn nhưng hiệu quả vẫn cao nhất khi dùng càng sớm càng tốt.

6. Cách sử dụng thuốc tránh thai khẩn cấp đúng cách

Để thuốc tránh thai khẩn cấp đạt hiệu quả tối ưu, điều quan trọng nhất là uống càng sớm càng tốt sau khi quan hệ tình dục không được bảo vệ. Thời gian sử dụng càng gần thời điểm quan hệ thì khả năng ngăn ngừa mang thai càng cao.

Tùy theo từng loại thuốc, thời gian sử dụng có thể khác nhau. Hiện nay có loại được chỉ định dùng trong vòng 72 giờ và có loại có thể sử dụng đến 120 giờ (5 ngày) sau quan hệ. Tuy nhiên, dù là loại nào, việc trì hoãn uống thuốc sẽ làm hiệu quả giảm dần theo thời gian.

Khi sử dụng thuốc, bạn nên lưu ý:

- Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng hoặc tuân theo chỉ định của bác sĩ, dược sĩ.

- Uống đúng số viên theo hướng dẫn của từng loại thuốc.

- Không tự ý uống nhiều viên hơn với mong muốn tăng hiệu quả.

- Không sử dụng thuốc tránh thai khẩn cấp như một biện pháp tránh thai thường xuyên.

7. Những hiểu lầm thường gặp về thuốc tránh thai khẩn cấp

"Thuốc tránh thai khẩn cấp có phải là biện pháp tránh thai thường xuyên không?"

Câu trả lời là không.

Thuốc tránh thai khẩn cấp chỉ nên dùng trong các trường hợp thật sự cần thiết vì:

- Hiệu quả thấp hơn so với các biện pháp tránh thai hiện đại sử dụng thường xuyên.

- Không bảo vệ khỏi các bệnh lây truyền qua đường tình dục.

- Có thể gây rối loạn kinh nguyệt hoặc một số tác dụng phụ nếu lạm dụng.

- Không thích hợp để sử dụng nhiều lần trong một chu kỳ kinh.

Nếu thường xuyên có nhu cầu tránh thai, bạn nên trao đổi với bác sĩ để lựa chọn biện pháp phù hợp như thuốc tránh thai hằng ngày, bao cao su, que cấy tránh thai hoặc dụng cụ tử cung.

"Uống càng nhiều càng hiệu quả"

Đây là quan niệm sai.

Việc uống nhiều viên hơn hướng dẫn không làm tăng hiệu quả mà chỉ khiến nguy cơ gặp tác dụng phụ cao hơn.

"Thuốc gây vô sinh"

Cho đến nay chưa có bằng chứng cho thấy thuốc tránh thai khẩn cấp gây vô sinh ở phụ nữ khỏe mạnh.

Khả năng sinh sản thường sẽ trở lại bình thường sau khi thuốc hết tác dụng.

"Có thể dùng thay thuốc tránh thai hằng ngày"

Không nên.

Thuốc tránh thai khẩn cấp chỉ được thiết kế để sử dụng trong trường hợp khẩn cấp, không thay thế cho các phương pháp tránh thai lâu dài.

"Nếu bị nôn sau khi uống thuốc thì phải làm sao?"

Một số phụ nữ có thể bị buồn nôn hoặc nôn sau khi uống thuốc tránh thai khẩn cấp.

Nếu nôn trong vòng khoảng 2–3 giờ sau khi uống, thuốc có thể chưa được hấp thu đầy đủ. Trong trường hợp này, nên liên hệ bác sĩ hoặc dược sĩ để được hướng dẫn, vì có thể cần uống bù một liều khác.

Nếu nôn sau khoảng thời gian trên, thuốc thường đã được hấp thu và đa số trường hợp không cần uống lại.

"Sau khi uống thuốc có cần sử dụng biện pháp tránh thai khác không?"

Có.

Thuốc tránh thai khẩn cấp chỉ có tác dụng đối với lần quan hệ đã xảy ra trước khi uống thuốc, không bảo vệ bạn trong những lần quan hệ tiếp theo.

Nếu tiếp tục quan hệ trong cùng chu kỳ kinh, bạn vẫn nên sử dụng các biện pháp tránh thai an toàn như bao cao su hoặc trao đổi với bác sĩ để lựa chọn một phương pháp tránh thai phù hợp hơn.

8. Những tác dụng phụ thường gặp

Phần lớn phụ nữ sử dụng thuốc tránh thai khẩn cấp không gặp vấn đề nghiêm trọng. Nếu có tác dụng phụ, chúng thường nhẹ và tự cải thiện sau vài ngày.

Một số triệu chứng có thể gặp gồm:

Buồn nôn hoặc nôn

Mệt mỏi

Đau đầu, chóng mặt

Căng tức ngực

Đau bụng dưới

Rối loạn kinh nguyệt

Sau khi uống thuốc, kỳ kinh tiếp theo có thể:

Đến sớm hơn bình thường.

Đến muộn hơn vài ngày.

Lượng máu kinh nhiều hoặc ít hơn.

Có hiện tượng ra máu âm đạo nhẹ giữa chu kỳ.

Những thay đổi này thường chỉ xảy ra trong một chu kỳ và sẽ trở lại bình thường sau đó.

KẾT LUẬN

Thuốc tránh thai khẩn cấp là một biện pháp hỗ trợ hiệu quả trong những tình huống không mong muốn, giúp giảm nguy cơ mang thai ngoài ý muốn nếu được sử dụng đúng cách và đúng thời điểm. Tuy nhiên, đây không phải là phương pháp tránh thai thường xuyên và cũng không có tác dụng phòng ngừa các bệnh lây truyền qua đường tình dục.

Việc lạm dụng thuốc có thể làm tăng nguy cơ gặp các tác dụng phụ và gây rối loạn kinh nguyệt. Nếu bạn thường xuyên phải sử dụng thuốc tránh thai khẩn cấp, hãy chủ động trao đổi với bác sĩ để được tư vấn biện pháp tránh thai phù hợp với nhu cầu và tình trạng sức khỏe.

Chủ động tìm hiểu kiến thức, sử dụng thuốc đúng hướng dẫn và thăm khám khi có dấu hiệu bất thường sẽ giúp bảo vệ sức khỏe sinh sản và an tâm hơn trong cuộc sống.

 PHÒNG KHÁM SẢN PHỤ KHOA BÁC SĨ BẢO TRÂN (BV TỪ DŨ)

- Phòng khám 1: 972/9 Quang Trung, P. Thông Tây Hội, TP.HCM

- Phòng khám 2: 188 Phan Đăng Lưu, P.Đức Nhuận, TP.HCM
- Hotline: 0932.958.908 – 0909.675.188