U NANG BUỒNG TRỨNG

1. U nang buồng trứng là gì?

U nang buồng trứng là những túi hoặc cấu trúc chứa dịch hay các thành phần khác hình thành trong hoặc trên buồng trứng. Nang có thể xuất hiện ở một hoặc cả hai bên buồng trứng.

Ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản, nhiều nang liên quan đến quá trình phát triển nang noãn và rụng trứng. Đây thường là nang cơ năng, có khả năng tự thoái triển theo thời gian.

Ngoài nang cơ năng, buồng trứng còn có thể xuất hiện các tổn thương thực thể như:

- Nang lạc nội mạc tử cung.

- U quái trưởng thành (u bì).

- Cystadenoma và một số loại u buồng trứng khác.

Mỗi loại tổn thương có đặc điểm và hướng xử trí khác nhau, vì vậy cần được bác sĩ đánh giá cụ thể.

2. U nang buồng trứng có nguy hiểm không?

Không phải cứ phát hiện u nang buồng trứng là phải phẫu thuật.

Phần lớn u nang ở phụ nữ chưa mãn kinh là lành tính. Những nang nhỏ, đơn giản và không gây triệu chứng có thể tự biến mất sau một thời gian và chỉ cần theo dõi.

Bác sĩ sẽ dựa vào nhiều yếu tố để quyết định theo dõi, điều trị hay phẫu thuật, trong đó có:

- Kích thước của nang.

- Hình thái và cấu trúc nang trên siêu âm.

- Nang có tăng kích thước hay không.

- Nang tồn tại trong bao lâu.

- Triệu chứng của người bệnh.

- Tuổi và tình trạng mãn kinh.

- Các yếu tố nguy cơ liên quan đến ung thư buồng trứng.

Đặc biệt, cần đánh giá kỹ hơn khi:

- Nang có kích thước lớn hoặc tiếp tục phát triển.

- Nang tồn tại kéo dài qua nhiều chu kỳ kinh.

- Nang có cấu trúc phức tạp, thành dày, có phần đặc hoặc các đặc điểm bất thường trên siêu âm.

- Nang gây đau hoặc chèn ép các cơ quan xung quanh.

- Khối u được phát hiện ở phụ nữ sau mãn kinh.

- Người bệnh có các yếu tố nguy cơ ung thư buồng trứng.

Do đó, không thể đánh giá mức độ nguy hiểm của u nang chỉ dựa vào kích thước.

3. Những loại u nang buồng trứng thường gặp

Nang cơ năng

Đây là loại nang thường gặp ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản và có liên quan đến hoạt động bình thường của buồng trứng.

Nang có thể hình thành khi nang noãn không phóng noãn hoặc tiếp tục tồn tại sau quá trình rụng trứng.

Phần lớn nang cơ năng không gây triệu chứng và có thể tự thoái triển trong vài tuần đến vài tháng.

Nang lạc nội mạc tử cung

Nang lạc nội mạc tử cung hình thành khi mô giống nội mạc tử cung phát triển tại buồng trứng.

Người bệnh có thể gặp:

- Đau bụng kinh nhiều.

- Đau vùng chậu kéo dài.

- Đau khi quan hệ tình dục.

- Khó thụ thai ở một số trường hợp.

Nang lạc nội mạc tử cung có thể ảnh hưởng đến mô buồng trứng và khả năng sinh sản nên cần được bác sĩ đánh giá và theo dõi phù hợp.

U quái trưởng thành (u bì)

U quái trưởng thành thường là khối u lành tính, có thể chứa nhiều loại mô như mỡ, tóc và các thành phần khác.

Một biến chứng đáng lưu ý là xoắn buồng trứng hoặc xoắn phần phụ, đặc biệt khi khối u có kích thước đáng kể.

Nang và khối u biểu mô buồng trứng

Một số tổn thương như cystadenoma có thể chứa dịch và phát triển đến kích thước khá lớn, mặc dù phần lớn là lành tính.

Việc phân biệt tổn thương lành tính với những khối u có nguy cơ ác tính cần dựa trên hình ảnh siêu âm, các đặc điểm lâm sàng và xét nghiệm cần thiết.

4. Dấu hiệu nhận biết u nang buồng trứng

Nhiều trường hợp u nang buồng trứng không gây ra bất kỳ triệu chứng nào và được phát hiện tình cờ khi khám phụ khoa hoặc siêu âm.

Khi có triệu chứng, người bệnh có thể gặp:

- Đau âm ỉ hoặc đau nhói vùng bụng dưới, vùng chậu.

- Đau tăng trong kỳ kinh.

- Đau khi quan hệ tình dục.

- Cảm giác đầy bụng, chướng bụng hoặc nhanh no.

- Tiểu nhiều, tiểu gấp hoặc khó chịu do khối nang chèn ép bàng quang.

- Thay đổi chu kỳ kinh nguyệt trong một số trường hợp.

Tuy nhiên, những triệu chứng này không đặc hiệu cho u nang buồng trứng và có thể gặp trong nhiều bệnh lý phụ khoa khác. Vì vậy, không thể chỉ dựa vào triệu chứng để xác định có u nang hay không.

5. U nang buồng trứng có thể gây những biến chứng gì?

Đa số u nang lành tính và không gây biến chứng. Tuy nhiên, một số trường hợp có thể dẫn đến các tình trạng cần được xử trí sớm.

Xoắn buồng trứng

Khối nang hoặc khối u có thể làm tăng nguy cơ buồng trứng bị xoắn, khiến nguồn máu nuôi buồng trứng bị ảnh hưởng.

Dấu hiệu thường gặp là:

Đau bụng dưới đột ngột, dữ dội, có thể kèm buồn nôn hoặc nôn.Đây là tình trạng cấp cứu cần được thăm khám và xử trí kịp thời.

Vỡ nang hoặc chảy máu

Một số nang có thể bị vỡ gây đau bụng đột ngột. Nếu chảy máu nhiều vào ổ bụng, người bệnh có thể bị choáng, tụt huyết áp và cần được cấp cứu.

Chèn ép các cơ quan lân cận

Những nang có kích thước lớn có thể gây:

- Nặng hoặc tức bụng.

- Đầy bụng, khó chịu.

- Chèn ép bàng quang gây tiểu nhiều.

- Chèn ép trực tràng gây khó chịu khi đi tiêu.

Nguy cơ ác tính

Phần lớn u nang buồng trứng là lành tính. Tuy nhiên, một số khối u có thể là ác tính hoặc có nguy cơ ác tính.

Đặc biệt, cần đánh giá cẩn thận khi khối u xuất hiện sau mãn kinh hoặc có các đặc điểm bất thường trên siêu âm.

Không thể kết luận u lành tính hay ác tính chỉ dựa vào kích thước hoặc một triệu chứng đơn lẻ.

6. Chẩn đoán u nang buồng trứng như thế nào?

Khám phụ khoa

Bác sĩ sẽ tìm hiểu các thông tin như:

- Chu kỳ kinh nguyệt.

- Đau bụng hoặc đau vùng chậu.

- Tiền sử bệnh phụ khoa.

- Tiền sử gia đình liên quan đến ung thư buồng trứng hoặc ung thư vú.

- Tình trạng mang thai hoặc mãn kinh.

Tùy trường hợp, bác sĩ có thể thực hiện khám bụng và khám phụ khoa.

Siêu âm

Siêu âm là phương tiện quan trọng trong đánh giá u nang buồng trứng. Ở phụ nữ phù hợp, siêu âm qua ngả âm đạo có thể giúp khảo sát buồng trứng và khối u chi tiết hơn.

Siêu âm giúp đánh giá:

- Vị trí khối u.

- Kích thước.

- Nang một thùy hay nhiều thùy.

- Độ dày thành nang.

- Thành phần bên trong là dịch, máu hay mô đặc.

- Các đặc điểm hình thái gợi ý nguy cơ lành tính hoặc ác tính.

Dựa trên kết quả siêu âm kết hợp với các yếu tố khác, bác sĩ sẽ quyết định người bệnh nên theo dõi định kỳ hay cần khảo sát thêm.

 Xét nghiệm máu và chẩn đoán hình ảnh bổ sung

Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm CA-125 hoặc các dấu ấn u khác.

Tuy nhiên, CA-125 không thể tự mình xác định một khối u có phải ung thư hay không. Kết quả cần được đánh giá cùng tuổi, tình trạng mãn kinh, triệu chứng và hình ảnh siêu âm.

CT hoặc MRI có thể được chỉ định khi cần đánh giá thêm về khối u hoặc các cấu trúc xung quanh.

7. U nang buồng trứng được điều trị như thế nào?

Không phải trường hợp nào cũng cần phẫu thuật.

Theo dõi định kỳ

Đối với những nang có đặc điểm lành tính, đặc biệt là nang đơn giản, kích thước nhỏ ở phụ nữ chưa mãn kinh và không gây triệu chứng, bác sĩ có thể lựa chọn theo dõi bằng siêu âm.

Theo RCOG, nang đơn giản dưới 5 cm ở phụ nữ chưa mãn kinh thường không cần điều trị và đa số có thể tự biến mất sau vài tháng.

Tuy nhiên, thời điểm tái khám và siêu âm không giống nhau ở tất cả người bệnh mà phụ thuộc vào kích thước, hình thái nang và tình trạng cụ thể.

Phẫu thuật

Phẫu thuật có thể được cân nhắc khi:

- Nang có kích thước lớn.

- Nang gây triệu chứng đáng kể.

- Nang tồn tại hoặc tiếp tục tăng kích thước.

- Hình ảnh siêu âm có đặc điểm nghi ngờ.

- Xảy ra biến chứng như xoắn hoặc vỡ nang.

- Có nghi ngờ khối u ác tính.

Nếu khối u được đánh giá nhiều khả năng lành tính, phẫu thuật nội soi thường được ưu tiên khi phù hợp vì ít xâm lấn và thời gian hồi phục thường nhanh hơn.

Trong trường hợp khối u rất lớn hoặc nghi ngờ ác tính, bác sĩ có thể cân nhắc phẫu thuật mở tùy từng tình huống.

8. Mổ u nang có phải cắt luôn buồng trứng không?

Không nhất thiết.

Ở phụ nữ còn nhu cầu sinh sản, bác sĩ thường cân nhắc phương án bảo tồn tối đa mô buồng trứng lành nếu điều kiện cho phép.

Tuy nhiên, việc có thể bóc nang và bảo tồn buồng trứng hay cần cắt một phần/toàn bộ buồng trứng phụ thuộc vào:

- Loại khối u.

- Kích thước khối u.

- Tình trạng mô buồng trứng.

- Nguy cơ ác tính.

- Tình trạng xoắn hoặc tổn thương buồng trứng.

- Tuổi và kế hoạch sinh sản của người bệnh.

Vì vậy, phương án phẫu thuật cần được bác sĩ tư vấn cá thể hóa cho từng trường hợp.

9. U nang buồng trứng khi mang thai có nguy hiểm không?

U nang buồng trứng có thể được phát hiện tình cờ trong thai kỳ. Nhiều nang đơn giản có thể tự biến mất và chỉ cần theo dõi.

Nếu nang có kích thước lớn, tồn tại kéo dài hoặc có cấu trúc phức tạp, thai phụ có thể cần được siêu âm theo dõi định kỳ và đánh giá thêm.

Phẫu thuật trong thai kỳ không phải lựa chọn thường quy mà chỉ được cân nhắc trong những tình huống phù hợp, chẳng hạn khối u gây triệu chứng đáng kể, có biến chứng hoặc nghi ngờ ác tính.

Khi phát hiện u nang buồng trứng trong thai kỳ, mẹ bầu không nên tự ý sử dụng thuốc hoặc quá lo lắng. Điều quan trọng là tuân thủ lịch theo dõi và hướng dẫn của bác sĩ sản khoa.

KẾT LUẬN

U nang buồng trứng là tình trạng khá phổ biến và phần lớn trường hợp lành tính, đặc biệt ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản. Nhiều nang có thể tự biến mất mà không cần điều trị.

Tuy nhiên, một số nang có thể tồn tại kéo dài, phát triển lớn hoặc gây biến chứng như xoắn, vỡ, chảy máu. Một số khối u cũng cần được đánh giá kỹ để loại trừ nguy cơ ác tính.

Vì vậy, khi được phát hiện u nang buồng trứng, chị em không nên tự kết luận là nguy hiểm hoặc bắt buộc phải phẫu thuật. Hướng xử trí cần được cá thể hóa dựa trên tuổi, tình trạng mãn kinh, triệu chứng, kích thước, đặc điểm khối u trên siêu âm và các xét nghiệm cần thiết.

Khi nào cần đi khám ngay?

Nếu xuất hiện:

Đau bụng dưới đột ngột và dữ dội.

Đau bụng kèm buồn nôn hoặc nôn.

Choáng, ngất, mệt lả.

Đau bụng bất thường sau khi đã được phát hiện u nang.

Người bệnh nên đến cơ sở y tế để được đánh giá sớm, vì đây có thể là dấu hiệu của các biến chứng cấp tính như xoắn hoặc vỡ nang.

Khám phụ khoa và siêu âm định kỳ là cách hữu ích giúp phát hiện sớm những bất thường ở buồng trứng, từ đó có kế hoạch theo dõi hoặc điều trị phù hợp.