NHIỄM NẤM CANDIDA ÂM ĐẠO

Nhiễm nấm Candida âm hộ – âm đạo là một trong những bệnh lý phụ khoa thường gặp. Phần lớn trường hợp do Candida albicans gây ra và có thể đáp ứng tốt với các thuốc kháng nấm thông thường.

Tuy nhiên, tình trạng nhiễm nấm tái phát và kháng thuốc, đặc biệt là kháng fluconazole, đang trở thành một thách thức trong điều trị.

Khoảng 75% phụ nữ có thể gặp nhiễm nấm âm hộ – âm đạo ít nhất một lần trong đời, trong đó khoảng 5–8% phụ nữ trong độ tuổi sinh sản có tình trạng tái phát nhiều lần. Bên cạnh Candida albicans, các chủng Candida không phải albicans như Candida glabrata và Candida krusei cũng ngày càng được ghi nhận, đặc biệt ở những trường hợp tái phát.

Điều đáng lưu ý là không phải cứ ngứa, rát hoặc có khí hư bất thường là có thể tự dùng thuốc chống nấm. Việc điều trị không đúng nguyên nhân hoặc sử dụng thuốc kéo dài, lặp lại có thể làm tăng nguy cơ kháng thuốc.

1. Vì sao nhiễm nấm Candida có thể tái phát hoặc kháng thuốc?

Fluconazole là một thuốc kháng nấm thường được sử dụng trong điều trị Candida. Tuy nhiên, việc sử dụng thuốc kéo dài hoặc lặp lại có thể tạo áp lực chọn lọc, làm xuất hiện các chủng nấm giảm nhạy cảm hoặc kháng thuốc.

Ngoài ra, một số loài Candida không phải albicans vốn đã có mức độ nhạy cảm thấp với nhóm thuốc azole hoặc có khả năng kháng chéo, khiến việc điều trị trở nên khó khăn hơn.

Một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ nhiễm nấm tái phát gồm:

- Mang thai.

- Đái tháo đường.

- Sử dụng kháng sinh.

- Sử dụng thuốc ức chế miễn dịch.

- Suy giảm miễn dịch.

- Một số biện pháp tránh thai.

- Mặc quần áo hoặc đồ lót không thông thoáng.

- Rối loạn hệ vi sinh âm đạo.

Tuy nhiên, không phải tất cả các yếu tố trên đều đã được chứng minh chắc chắn là nguyên nhân gây tái phát.

2. Dấu hiệu nào có thể gợi ý nhiễm nấm Candida?

Các biểu hiện thường gặp có thể bao gồm:

- Ngứa hoặc rát vùng âm hộ.

- Đỏ, sưng vùng âm hộ.

- Cảm giác khó chịu khi quan hệ.

- Tiểu buốt hoặc nóng rát khi nước tiểu tiếp xúc vùng viêm.

- Khí hư bất thường, thường có thể đặc, trắng và không nhất thiết có mùi hôi.

Tuy nhiên, những triệu chứng này không đặc hiệu cho nhiễm nấm Candida. Nhiều bệnh lý khác như viêm âm đạo do vi khuẩn, nhiễm ký sinh trùng hoặc các bệnh lý phụ khoa khác cũng có thể gây biểu hiện tương tự.

Vì vậy, nếu triệu chứng kéo dài, tái phát nhiều lần hoặc điều trị không đáp ứng, người bệnh nên được khám và đánh giá lại thay vì tiếp tục tự mua thuốc.

3. Khi nào cần nghĩ đến nhiễm Candida kháng fluconazole?

Có thể cần nghĩ đến tình trạng kháng thuốc khi:

- Bệnh tái phát nhiều lần.

- Triệu chứng không cải thiện dù đã điều trị đúng.

- Bệnh tái phát nhanh sau khi ngừng thuốc.

- Xét nghiệm xác định Candida thuộc nhóm không phải albicans.

- Người bệnh đã sử dụng fluconazole nhiều lần hoặc kéo dài.

Trong những trường hợp này, bác sĩ có thể cân nhắc xác định loài Candida và đánh giá độ nhạy cảm với thuốc kháng nấm khi phù hợp. Điều này giúp lựa chọn phương pháp điều trị sát với nguyên nhân hơn.

4. Kháng fluconazole thì có thể điều trị bằng cách nào?

Khi xác định hoặc nghi ngờ Candida kháng fluconazole, bác sĩ có thể cân nhắc những lựa chọn điều trị khác tùy từng trường hợp.

Điều trị tại chỗ

Một số thuốc kháng nấm đặt hoặc bôi tại chỗ thuộc nhóm azole như:

- Clotrimazole.

- Miconazole.

- Terconazole.

Điều trị tại chỗ có ưu điểm là đưa thuốc trực tiếp đến vùng tổn thương và có thể hạn chế một số tác dụng không mong muốn toàn thân.

Một số thuốc kháng nấm khác

Tùy chủng nấm và tình trạng bệnh, bác sĩ có thể cân nhắc các thuốc như nystatin, itraconazole, ketoconazole, amphotericin B, flucytosine, voriconazole hoặc các thuốc kháng nấm mới.

Một số thuốc mới như oteseconazole và ibrexafungerp cũng đang mở rộng thêm lựa chọn điều trị đối với những trường hợp khó điều trị hoặc kháng azole.

Axit boric

Axit boric được nghiên cứu và sử dụng trong một số trường hợp nhiễm Candida, đặc biệt là Candida không phải albicans.

Tuy nhiên, không nên tự ý mua và sử dụng axit boric. Đặc biệt, thuốc chống chỉ định ở phụ nữ mang thai do những lo ngại về nguy cơ ảnh hưởng đến thai nhi.

5. Có nên tự mua thuốc chống nấm khi bị ngứa vùng kín?

Không nên.

Ngứa hoặc khí hư bất thường không đồng nghĩa với nhiễm nấm Candida. Nếu sử dụng thuốc chống nấm khi nguyên nhân thực sự là vi khuẩn, ký sinh trùng hoặc bệnh lý khác, tình trạng có thể không cải thiện và thậm chí làm chậm quá trình chẩn đoán.

Đặc biệt, việc tự sử dụng fluconazole nhiều lần khi chưa xác định nguyên nhân có thể góp phần làm gia tăng tình trạng kháng thuốc.

Với trường hợp tái phát hoặc điều trị không đáp ứng, việc khám phụ khoa và xác định nguyên nhân quan trọng hơn việc tiếp tục đổi thuốc theo kinh nghiệm.

6. Probiotic có giúp phòng ngừa tái phát?

Các sản phẩm chứa Lactobacillus được quan tâm vì có khả năng hỗ trợ duy trì môi trường âm đạo cân bằng.

Tuy nhiên, theo tài liệu được Bệnh viện Từ Dũ tổng hợp, bằng chứng lâm sàng hiện nay vẫn chưa đủ mạnh để đưa probiotic vào hướng dẫn điều trị chính thức nhằm phòng ngừa nhiễm Candida tái phát.

Do đó, không nên xem probiotic là phương pháp thay thế cho điều trị kháng nấm khi đã được chẩn đoán bệnh.

7. Làm gì để hạn chế tái phát và kháng thuốc?

Một số nguyên tắc người bệnh nên lưu ý:

-  Không tự ý dùng thuốc chống nấm kéo dài hoặc lặp lại nhiều lần.

-  Không tự đổi thuốc khi triệu chứng không cải thiện.

-  Sử dụng kháng sinh đúng chỉ định, vì việc sử dụng kháng sinh toàn thân có thể làm thay đổi hệ vi sinh và làm tăng nguy cơ nhiễm nấm.

-  Giữ vùng kín sạch và khô thoáng.

-  Ưu tiên đồ lót thông thoáng, thay đồ khi bị ẩm ướt.

-  Nếu bệnh tái phát nhiều lần, nên tái khám để tìm nguyên nhân và đánh giá lại phác đồ.

-  Tuân thủ đầy đủ thời gian điều trị, ngay cả khi triệu chứng đã giảm.

 KẾT LUẬN

Nhiễm nấm Candida âm hộ – âm đạo là bệnh lý thường gặp và đa số trường hợp có thể điều trị hiệu quả. Tuy nhiên, nhiễm nấm tái phát hoặc kháng fluconazole đang đặt ra nhiều thách thức trong thực hành lâm sàng.

Điều quan trọng không phải là tự tìm một loại thuốc “mạnh hơn”, mà là xác định đúng nguyên nhân, xác định loại Candida khi cần thiết và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp với từng người bệnh.

Đặc biệt, nếu tình trạng ngứa, rát, khí hư bất thường tái đi tái lại hoặc không đáp ứng sau điều trị, người bệnh nên đi khám thay vì tự mua thêm thuốc.

 Đừng để việc tự điều trị nhiều lần biến một bệnh có thể kiểm soát thành tình trạng khó điều trị do kháng thuốc.

Khám phụ khoa đúng lúc – chẩn đoán đúng nguyên nhân – điều trị đúng phác đồ là cách tốt nhất để bảo vệ sức khỏe phụ khoa lâu dài.

Nguồn tham khảo: Bệnh viện Từ Dũ, “Cập nhật điều trị nhiễm nấm Candida âm đạo – âm hộ kháng fluconazole”, ngày 25/07/2025.

PHÒNG KHÁM SẢN PHỤ KHOA BÁC SĨ BẢO TRÂN (BV TỪ DŨ)

- Phòng khám 1: 972/9 Quang Trung, P. Thông Tây Hội, TP.HCM

- Phòng khám 2: 188 Phan Đăng Lưu, P.Đức Nhuận, TP.HCM
- Hotline: 0932.958.908 – 0909.675.188