THAI TO CÓ NGUY HIỂM KHÔNG? NHỮNG ĐIỀU MẸ BẦU CẦN BIẾT

Trong thai kỳ, sự phát triển của em bé luôn là một trong những vấn đề được mẹ bầu quan tâm. Bên cạnh tình trạng thai nhỏ hoặc chậm tăng trưởng, thai phát triển quá lớn so với tuổi thai cũng cần được theo dõi vì có thể làm tăng nguy cơ biến chứng trong quá trình sinh.

Thai to (Fetal Macrosomia) là thuật ngữ dùng để chỉ trẻ sơ sinh có cân nặng lớn hơn đáng kể so với mức trung bình. Theo tài liệu chuyên môn được Bệnh viện Từ Dũ dẫn nguồn từ Hiệp hội Sản phụ khoa Hoa Kỳ (ACOG), trẻ sơ sinh có cân nặng trên 4.000 g được xem là thai to, không phụ thuộc vào tuổi thai.

Thai to có thể liên quan đến nhiều yếu tố, trong đó thường gặp là đái tháo đường trong thai kỳ, mẹ tăng cân quá mức hoặc thừa cân, béo phì. Tuy nhiên, không phải cứ thai lớn là bất thường và cũng không phải trường hợp thai to nào cũng có biến chứng.

Điều quan trọng là mẹ bầu cần được khám thai định kỳ, theo dõi sự phát triển của thai và kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ để bác sĩ có thể đưa ra kế hoạch chăm sóc và sinh phù hợp.

1. Những yếu tố nào làm tăng nguy cơ thai to?

Một số yếu tố có thể làm tăng khả năng thai phát triển lớn hơn bình thường:

- Đái tháo đường trước hoặc trong thai kỳ, đặc biệt khi đường huyết kiểm soát chưa tốt.

- Mẹ tăng cân nhiều hơn mức khuyến nghị trong thai kỳ.

- Thừa cân, béo phì hoặc rối loạn lipid máu.

- Từng sinh con có cân nặng trên 4.000 g.

- Thai quá ngày dự sinh.

Trong đó, đái tháo đường thai kỳ là yếu tố đặc biệt cần lưu ý. Khi đường huyết của mẹ không được kiểm soát tốt, thai nhi có thể tích tụ nhiều mỡ hơn, đặc biệt ở vùng vai và bụng. Điều này có thể làm tăng nguy cơ kẹt vai và chấn thương trong quá trình sinh.

2. Làm sao biết thai có đang phát triển quá lớn?

Ở những tháng cuối thai kỳ, bác sĩ thường sử dụng siêu âm để:

- Theo dõi sự phát triển của thai.

- Đo các chỉ số như vòng đầu, vòng bụng và chiều dài xương đùi.

- Ước tính cân nặng thai nhi.

- Đánh giá bánh nhau và lượng nước ối.

- Tuy nhiên, mẹ bầu cần lưu ý rằng cân nặng thai nhi trên siêu âm chỉ là con số ước tính, không thể chính xác tuyệt đối. Theo tài liệu của Bệnh viện Từ Dũ, mức chênh lệch có thể khoảng 10%.

Ví dụ, nếu siêu âm ước tính thai nặng 3.000 g thì cân nặng thực tế có thể dao động khoảng 2.700–3.300 g.

Ngoài cân nặng ước tính, bác sĩ còn đánh giá cân nặng thai theo bách phân vị tương ứng với tuổi thai. Thai có cân nặng trên bách phân vị thứ 90 được xếp vào nhóm thai lớn so với tuổi thai (Large for Gestational Age – LGA) và có khả năng trở thành thai to.

Vì vậy, mẹ không nên chỉ dựa vào một con số cân nặng trên phiếu siêu âm để kết luận rằng thai đang “quá to”. Cần đánh giá kết quả trong tổng thể tuổi thai, tốc độ tăng trưởng và các yếu tố nguy cơ của mẹ.

3. Thai to có thể gây nguy cơ gì cho mẹ?

Thai có kích thước lớn có thể khiến quá trình chuyển dạ và sinh khó khăn hơn, từ đó làm tăng nguy cơ:

- Chuyển dạ kéo dài.

- Tổn thương đường sinh dục ở mẹ.

- Vỡ tử cung trong một số trường hợp.

- Mổ lấy thai.

- Băng huyết sau sinh.

- Nhiễm trùng sau sinh.

Mức độ nguy cơ ở mỗi thai phụ không giống nhau. Bác sĩ sẽ dựa vào cân nặng thai ước tính, tình trạng sức khỏe của mẹ, tiền sử sinh nở và diễn tiến thai kỳ để tư vấn phương pháp sinh phù hợp.

4. Thai to có thể gây nguy cơ gì cho em bé?

Đối với trẻ sơ sinh, thai to có thể làm tăng nguy cơ:

Trong quá trình sinh:

- Kẹt vai.

- Gãy xương, đặc biệt là xương đòn.

- Tổn thương đám rối thần kinh cánh tay.

Sau khi chào đời:

- Hạ đường huyết.

- Rối loạn chuyển hóa.

- Đa hồng cầu.

- Vàng da.

- Suy hô hấp cấp.

- Tăng khả năng phải theo dõi hoặc điều trị tại đơn vị chăm sóc tích cực sơ sinh (NICU).

- Có thể phải nằm viện lâu hơn.

Về lâu dài, trẻ từng có tình trạng thai to cũng có thể tăng nguy cơ thừa cân, béo phì, đái tháo đường và một số rối loạn chuyển hóa.

5. Mẹ bầu nên làm gì để giảm nguy cơ thai to?

Không phải tất cả trường hợp thai to đều có thể phòng ngừa. Tuy nhiên, mẹ bầu có thể chủ động giảm một số yếu tố nguy cơ bằng cách:

Kiểm soát cân nặng hợp lý

Trước khi mang thai, phụ nữ thừa cân hoặc béo phì nên được tư vấn để đưa cân nặng về mức phù hợp nếu có thể.

Trong thai kỳ, mẹ cần theo dõi mức tăng cân theo khuyến nghị thay vì cố gắng “ăn thật nhiều để con khỏe”.

 Ăn uống cân bằng

Ưu tiên chế độ ăn đa dạng, đầy đủ chất dinh dưỡng và hạn chế việc tiêu thụ quá nhiều đường, tinh bột tinh chế hoặc thực phẩm giàu năng lượng nhưng ít giá trị dinh dưỡng.

Vận động phù hợp

Nếu không có chống chỉ định từ bác sĩ, mẹ bầu nên duy trì hoạt động thể chất phù hợp với tình trạng thai kỳ.

Tầm soát và kiểm soát đái tháo đường thai kỳ

Nếu được chẩn đoán đái tháo đường thai kỳ, mẹ cần tuân thủ hướng dẫn về chế độ ăn, vận động, theo dõi đường huyết và sử dụng thuốc khi được bác sĩ chỉ định.

Khám thai định kỳ

Theo dõi cân nặng và tốc độ phát triển của thai qua các lần khám giúp bác sĩ phát hiện sớm tình trạng thai lớn so với tuổi thai và có kế hoạch theo dõi phù hợp.

6. Khi thai được dự đoán là thai to, có nhất thiết phải sinh mổ?

Không phải mọi trường hợp thai to đều bắt buộc phải sinh mổ.

Quyết định phương pháp sinh cần được cá thể hóa dựa trên nhiều yếu tố như:

- Cân nặng thai ước tính.

- Tuổi thai.

- Tình trạng sức khỏe của mẹ.

- Tình trạng thai nhi.

- Tiền sử sản khoa.

- Diễn tiến chuyển dạ.

- Các bệnh lý đi kèm, đặc biệt là đái tháo đường.

Theo tài liệu của Bệnh viện Từ Dũ, trường hợp cân nặng thai nhi ước tính trên 4.000 g có thể được cân nhắc lựa chọn mổ lấy thai. Tuy nhiên, mẹ bầu không nên tự quyết định phương pháp sinh chỉ dựa trên kết quả siêu âm mà cần trao đổi trực tiếp với bác sĩ sản khoa.

KẾT LUẬN

Thai to không đồng nghĩa với thai không khỏe, nhưng tình trạng này có thể làm tăng nguy cơ khó khăn và biến chứng trong quá trình sinh nếu không được đánh giá và theo dõi phù hợp. Mẹ bầu có thể chủ động giảm nguy cơ bằng cách:

- Duy trì cân nặng hợp lý trước và trong thai kỳ.
- Ăn uống cân bằng, khoa học.
- Vận động phù hợp nếu không có chống chỉ định.
- Tầm soát và kiểm soát tốt đái tháo đường thai kỳ.
- Khám thai định kỳ và theo dõi sự phát triển của thai qua siêu âm.

Đặc biệt, nếu bác sĩ thông báo thai đang có cân nặng lớn hơn tuổi thai, mẹ không nên quá lo lắng. Cân nặng thai trên siêu âm chỉ là ước tính, và bác sĩ sẽ đánh giá kết quả cùng nhiều yếu tố khác để xác định nguy cơ cũng như lựa chọn hướng theo dõi và sinh phù hợp.

PHÒNG KHÁM SẢN PHỤ KHOA BÁC SĨ BẢO TRÂN (BV TỪ DŨ)

- Phòng khám 1: 972/9 Quang Trung, P. Thông Tây Hội, TP.HCM

- Phòng khám 2: 188 Phan Đăng Lưu, P.Đức Nhuận, TP.HCM
- Hotline: 0932.958.908 – 0909.675.188