HIẾM MUỘN DO TẮC VÒI TRỨNG

Vòi trứng là một phần quan trọng của hệ sinh sản nữ, đóng vai trò đón trứng sau khi rụng trứng và là nơi tinh trùng gặp trứng để thụ tinh. Sau khi thụ tinh, phôi tiếp tục di chuyển qua vòi trứng vào buồng tử cung để làm tổ.

Khi vòi trứng bị tắc hoặc tổn thương, quá trình gặp nhau giữa trứng và tinh trùng cũng như sự di chuyển của phôi có thể bị ảnh hưởng. Đây là một trong những nguyên nhân liên quan đến vô sinh nữ.

Vậy tắc vòi trứng có chữa được không? Có còn cơ hội mang thai không?

Câu trả lời là có thể điều trị hoặc có các phương pháp hỗ trợ sinh sản phù hợp, nhưng khả năng phục hồi và lựa chọn phương pháp nào phụ thuộc vào vị trí tắc, mức độ tổn thương của vòi trứng, có ứ dịch hay không, tuổi của người phụ nữ, dự trữ buồng trứng và các yếu tố sinh sản khác. Không phải trường hợp nào cũng cần phẫu thuật thông vòi trứng.

1. Tắc vòi trứng là gì?

Vòi trứng là hai ống nhỏ nằm hai bên tử cung, kết nối vùng tử cung với buồng trứng. Sau khi trứng rụng, loa vòi trứng có nhiệm vụ đón trứng. Thụ tinh thường xảy ra trong vòi trứng, sau đó phôi di chuyển về buồng tử cung để làm tổ.

Tắc vòi trứng là tình trạng lòng vòi trứng bị hẹp hoặc bị bít, khiến sự lưu thông qua vòi trứng bị cản trở.

Tình trạng này có thể xảy ra ở một bên hoặc cả hai bên, tắc một phần hoặc hoàn toàn.

2. Vì sao vòi trứng bị tắc?

Một số nguyên nhân thường gặp gồm:

- Viêm nhiễm vùng chậu, đặc biệt là các nhiễm trùng lây truyền qua đường tình dục không được điều trị.

- Tổn thương và mô sẹo sau nhiễm trùng.

- Dính vùng chậu sau phẫu thuật vùng bụng hoặc vùng chậu.

- Lạc nội mạc tử cung.

- Tiền sử thai ngoài tử cung hoặc các bệnh lý gây tổn thương vòi trứng.

- Một số trường hợp có thể hình thành ứ dịch vòi trứng (hydrosalpinx) – tình trạng vòi trứng bị giãn và chứa dịch do tắc nghẽn.

3. Tắc vòi trứng có triệu chứng gì?

Điều đáng lưu ý là tắc vòi trứng thường không gây ra triệu chứng rõ ràng. Nhiều phụ nữ chỉ phát hiện tình trạng này khi đi khám vì khó mang thai.

Một số trường hợp có thể xuất hiện:

- Đau vùng bụng dưới hoặc vùng chậu.

- Đau liên quan đến chu kỳ kinh.

- Đau khi quan hệ tình dục.

- Các biểu hiện của bệnh lý gây tắc vòi trứng như viêm vùng chậu, lạc nội mạc tử cung…

Do đó, không thể dựa vào triệu chứng để khẳng định có tắc vòi trứng hay không mà cần thực hiện các phương pháp đánh giá chuyên khoa.

4. Tắc vòi trứng được chẩn đoán như thế nào?

Bác sĩ có thể chỉ định một hoặc nhiều phương pháp tùy từng trường hợp.

Chụp tử cung – vòi trứng (HSG)

HSG là phương pháp sử dụng thuốc cản quang kết hợp X-quang để đánh giá hình dạng buồng tử cung và xem thuốc có đi qua được vòi trứng hay không.

Đây là một trong những phương pháp thường được sử dụng để đánh giá độ thông của vòi trứng.

Tuy nhiên, kết quả HSG đôi khi có thể gợi ý tắc ở đoạn gần tử cung trong khi thực tế không phải tắc hoàn toàn, chẳng hạn do co thắt vòi trứng. Vì vậy, bác sĩ sẽ đánh giá kết quả cùng với bệnh sử và các xét nghiệm khác trước khi quyết định điều trị.

Siêu âm

Siêu âm không phải lúc nào cũng xác định được tắc vòi trứng. Tuy nhiên, siêu âm có thể giúp phát hiện một số bất thường liên quan, đặc biệt là ứ dịch vòi trứng, đồng thời đánh giá tử cung và buồng trứng.

Nội soi ổ bụng và kiểm tra độ thông vòi trứng

Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định nội soi ổ bụng kết hợp bơm thuốc màu qua cổ tử cung để đánh giá trực tiếp tình trạng vòi trứng và vùng chậu.

Phương pháp này có ưu điểm là giúp bác sĩ quan sát tình trạng dính, lạc nội mạc tử cung hoặc tổn thương vùng chậu và có thể xử trí một số bất thường trong cùng cuộc phẫu thuật. Tuy nhiên, vì đây là thủ thuật xâm lấn nên không phải trường hợp nào cũng cần thực hiện ngay từ đầu.

5. Tắc vòi trứng có chữa được không?

Có thể điều trị, nhưng không phải trường hợp nào cũng có thể “thông lại hoàn toàn” và phục hồi chức năng vòi trứng như ban đầu.

Điều trị phụ thuộc vào:

- Tắc một hay hai bên.

- Vị trí tắc.

- Tắc một phần hay hoàn toàn.

- Vòi trứng còn cấu trúc và chức năng tốt hay đã tổn thương nặng.

- Có dính vùng chậu hay không.

- Có ứ dịch vòi trứng hay không.

- Tuổi và dự trữ buồng trứng.

- Tình trạng tinh trùng của người chồng.

- Các nguyên nhân vô sinh khác đi kèm.

Vì vậy, không nên tự tìm cách “thông vòi trứng” bằng thuốc, thực phẩm chức năng hoặc các phương pháp truyền miệng. Những biện pháp này không thể loại bỏ mô sẹo hoặc tình trạng tắc cơ học đã hình thành.

Các phương pháp điều trị tắc vòi trứng

Điều trị nguyên nhân viêm nhiễm

Nếu người bệnh đang có nhiễm trùng, bác sĩ sẽ điều trị nguyên nhân thích hợp.

Tuy nhiên, cần hiểu rằng kháng sinh có thể điều trị nhiễm trùng nhưng không thể làm biến mất mô sẹo hoặc tổn thương vòi trứng đã hình thành do viêm nhiễm.

Do đó, việc điều trị nhiễm trùng sớm có ý nghĩa quan trọng trong hạn chế tổn thương vòi trứng về sau.

 Thông vòi trứng qua catheter

Một số trường hợp tắc đoạn gần vòi trứng, đặc biệt ở phụ nữ trẻ và không có nhiều yếu tố vô sinh khác, có thể được cân nhắc kỹ thuật thông vòi trứng bằng catheter.

Theo Hiệp hội Y học Sinh sản Hoa Kỳ, đây là một lựa chọn điều trị đối với một số trường hợp tắc đoạn gần vòi trứng phù hợp.

Không phải tất cả trường hợp tắc vòi trứng đều phù hợp với phương pháp này.

 Phẫu thuật nội soi tạo hình vòi trứng

Trong một số trường hợp được lựa chọn, bác sĩ có thể thực hiện phẫu thuật nội soi để:

- Gỡ dính vùng chậu.

- Mở thông đoạn vòi trứng bị tắc.

- Tạo hình loa vòi.

- Xử lý một số tổn thương tại vòi trứng.

Khả năng mang thai sau phẫu thuật phụ thuộc rất nhiều vào mức độ tổn thương vòi trứng trước đó. Những trường hợp vòi trứng tổn thương nặng có thể không phục hồi được chức năng bình thường dù đã phẫu thuật.

6. Tắc một bên vòi trứng có thể mang thai tự nhiên không?

Có thể.

Nếu một bên vòi trứng bị tắc nhưng bên còn lại thông và hoạt động tốt, người phụ nữ vẫn có khả năng mang thai tự nhiên.

Tuy nhiên, khả năng mang thai còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác như:

- Tuổi.

- Khả năng rụng trứng.

- Dự trữ buồng trứng.

- Chất lượng tinh trùng.

- Tình trạng của vòi trứng còn lại.

- Các bệnh lý phụ khoa đi kèm.

Vì vậy, tắc một bên vòi trứng không đồng nghĩa với mất hoàn toàn khả năng mang thai.

7. Tắc cả hai vòi trứng có thể mang thai không?

Nếu cả hai vòi trứng đều tắc hoàn toàn, khả năng thụ thai tự nhiên sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng vì tinh trùng và trứng khó có thể gặp nhau trong vòi trứng.

Trong trường hợp này, thụ tinh trong ống nghiệm (IVF) có thể là một lựa chọn quan trọng.

IVF thực hiện quá trình thụ tinh bên ngoài cơ thể: trứng được lấy từ buồng trứng, thụ tinh với tinh trùng trong phòng thí nghiệm, sau đó phôi được chuyển vào buồng tử cung. Vì vậy, quá trình này không cần trứng và tinh trùng gặp nhau trong vòi trứng.

8. Có phải cứ tắc vòi trứng là phải mổ trước khi làm IVF?

Không phải.

Đây là điểm nhiều người bệnh thường hiểu nhầm.

Nếu vòi trứng chỉ bị tắc nhưng không gây ứ dịch và không có chỉ định phẫu thuật khác, bác sĩ có thể cân nhắc IVF mà không nhất thiết phải phẫu thuật thông vòi trứng trước.

Ngược lại, nếu có ứ dịch vòi trứng (hydrosalpinx), đặc biệt là tình trạng ứ dịch rõ, bác sĩ có thể cân nhắc xử trí vòi trứng trước IVF vì dịch trong vòi trứng có thể ảnh hưởng bất lợi đến khả năng làm tổ của phôi.

Vì vậy, quyết định có cần phẫu thuật trước IVF hay không phải dựa trên hình ảnh và tình trạng thực tế của từng người bệnh.

9. Tắc vòi trứng có nguy hiểm không?

Ngoài ảnh hưởng đến khả năng mang thai, tổn thương vòi trứng còn có thể làm tăng nguy cơ thai ngoài tử cung.

Nguyên nhân là vòi trứng bị tổn thương có thể khiến quá trình di chuyển của phôi bị ảnh hưởng. Vì vậy, nếu phụ nữ có tiền sử tắc hoặc tổn thương vòi trứng và đã có thai, cần được thăm khám sớm để xác định vị trí thai.

Đặc biệt, khi đã có kết quả thử thai dương tính mà xuất hiện đau bụng dưới, đau một bên bụng, ra máu âm đạo bất thường, choáng hoặc ngất, cần đến cơ sở y tế ngay để được đánh giá.

10. Khi nào nên kiểm tra vòi trứng?

Phụ nữ nên cân nhắc đánh giá khả năng sinh sản sớm hơn nếu có:

- Tiền sử viêm vùng chậu hoặc bệnh lây truyền qua đường tình dục.

- Từng phẫu thuật vùng bụng hoặc vùng chậu.

- Tiền sử thai ngoài tử cung.

- Lạc nội mạc tử cung.

- Nghi ngờ bệnh lý vòi trứng.

- Đã quan hệ đều đặn, không sử dụng biện pháp tránh thai nhưng chưa có thai.

KẾT LUẬN

Tắc vòi trứng không đồng nghĩa với mất cơ hội làm mẹ.

Một số trường hợp có thể được điều trị bằng các phương pháp can thiệp để khôi phục sự thông thương của vòi trứng. Tuy nhiên, khả năng thành công phụ thuộc vào vị trí và mức độ tắc, tình trạng mô vòi trứng, có ứ dịch hay không và nhiều yếu tố sinh sản khác.

Với trường hợp tắc một bên, người phụ nữ vẫn có thể mang thai tự nhiên nếu vòi trứng còn lại hoạt động tốt. Với tắc hai bên hoặc tổn thương vòi trứng nặng, IVF có thể giúp bỏ qua vai trò của vòi trứng trong quá trình thụ tinh.

Quan trọng nhất, không nên chỉ dựa vào kết quả “tắc vòi trứng” để quyết định phẫu thuật hay IVF. Người bệnh cần được đánh giá toàn diện cả hai vợ chồng để lựa chọn phương án phù hợp, tránh những can thiệp không cần thiết và rút ngắn thời gian chờ đợi có thai.

Nếu đang mong con và được chẩn đoán tắc vòi trứng, bạn nên mang theo toàn bộ kết quả siêu âm, HSG, xét nghiệm và hồ sơ điều trị trước đó khi đến khám chuyên khoa Sản phụ khoa hoặc Hỗ trợ sinh sản để bác sĩ đánh giá cụ thể.

PHÒNG KHÁM SẢN PHỤ KHOA BÁC SĨ BẢO TRÂN (BV TỪ DŨ)

- Phòng khám 1: 972/9 Quang Trung, P. Thông Tây Hội, TP.HCM

- Phòng khám 2: 188 Phan Đăng Lưu, P.Đức Nhuận, TP.HCM
- Hotline: 0932.958.908 – 0909.675.188