THAI GIỚI HẠN TĂNG TRƯỞNG (FGR): NHỮNG ĐIỀU CẦN BIẾT

Trong suốt thai kỳ, sự phát triển của thai nhi là một trong những yếu tố quan trọng được bác sĩ theo dõi qua mỗi lần khám thai. Không phải em bé nào có cân nặng nhỏ cũng bất thường, bởi nhiều trường hợp thai nhỏ chỉ là đặc điểm di truyền của gia đình. Tuy nhiên, khi thai nhi không phát triển đúng với tiềm năng vốn có do bệnh lý, tình trạng này được gọi là thai giới hạn tăng trưởng (Fetal Growth Restriction - FGR).

Thai giới hạn tăng trưởng làm tăng nguy cơ gặp các biến chứng trong thai kỳ, khi chuyển dạ và sau sinh. Tuy nhiên, nếu được phát hiện sớm, theo dõi đúng cách và lựa chọn thời điểm sinh phù hợp, phần lớn trẻ vẫn có cơ hội chào đời khỏe mạnh.

1. Thai giới hạn tăng trưởng là gì?

Thai giới hạn tăng trưởng (FGR) là tình trạng thai nhi không đạt được kích thước tiêu chuẩn so với tuổi thai.

Thông thường, bác sĩ sẽ ước tính cân nặng thai nhi thông qua siêu âm dựa trên các chỉ số như:

- Chu vi đầu (HC)

- Chu vi bụng (AC)

- Chiều dài xương đùi (FL)

- Đường kính lưỡng đỉnh (BPD)

Một thai nhi được xem là thai nhỏ khi cân nặng ước tính nằm dưới bách phân vị thứ 10 theo tuổi thai. Tuy nhiên, không phải tất cả các trường hợp thai nhỏ đều là FGR.

Có hai nhóm:

- Thai nhỏ sinh lý (Small for Gestational Age - SGA): thai khỏe mạnh nhưng có kích thước nhỏ do yếu tố di truyền hoặc thể trạng của bố mẹ.

- Thai giới hạn tăng trưởng (FGR): thai nhỏ do bệnh lý, không nhận đủ oxy hoặc dinh dưỡng để phát triển bình thường và cần được theo dõi sát.

Việc phân biệt hai tình trạng này thường cần theo dõi nhiều lần bằng siêu âm kết hợp đánh giá Doppler mạch máu thai.

2. Vì sao thai nhi bị giới hạn tăng trưởng?

Nguyên nhân thường gặp nhất là nhau thai hoạt động kém, khiến lượng oxy và chất dinh dưỡng truyền từ mẹ sang thai không đáp ứng đủ nhu cầu phát triển.

Ngoài ra, FGR còn có thể liên quan đến nhiều yếu tố khác.

Nguyên nhân từ mẹ

- Tăng huyết áp hoặc tiền sản giật

- Đái tháo đường có biến chứng mạch máu

- Bệnh tim, bệnh thận, lupus và các bệnh tự miễn

- Thiếu máu kéo dài

- Suy dinh dưỡng hoặc tăng cân thai kỳ không đạt

- Hút thuốc lá, thuốc lá điện tử

- Uống rượu bia hoặc sử dụng chất kích thích

Nguyên nhân từ thai

- Bất thường nhiễm sắc thể hoặc bệnh lý di truyền

- Dị tật bẩm sinh

- Nhiễm trùng trong thai kỳ

- Đa thai

 Nguyên nhân từ nhau thai và dây rốn

- Suy nhau thai

- Bất thường bánh nhau

- Dây rốn bất thường

- Giảm lưu lượng máu nuôi thai

3. Thai giới hạn tăng trưởng có nguy hiểm không?

Nếu không được phát hiện và theo dõi phù hợp, FGR có thể làm tăng nguy cơ:

Trong thai kỳ

- Thiếu oxy mạn tính

- Thiểu ối

- Sinh non

- Thai chết lưu

Trong khi sinh

- Thai dễ suy trong chuyển dạ

- Có thể cần mổ lấy thai nếu thai không chịu được cuộc sinh

Sau sinh

- Cân nặng sơ sinh thấp

- Hạ đường huyết

- Hạ thân nhiệt

- Suy hô hấp

- Nhiễm trùng sơ sinh

Một số nghiên cứu cũng cho thấy trẻ từng bị FGR có nguy cơ cao hơn mắc tăng huyết áp, bệnh tim mạch và rối loạn chuyển hóa khi trưởng thành. Tuy nhiên, nguy cơ này có thể giảm nếu trẻ được chăm sóc, dinh dưỡng và theo dõi tốt sau sinh.

4. Bác sĩ sẽ theo dõi thai như thế nào?

Khi nghi ngờ thai phát triển chậm, mẹ bầu có thể được chỉ định thực hiện:

- Siêu âm đánh giá tăng trưởng

- Theo dõi cân nặng ước tính và tốc độ phát triển của thai qua nhiều lần khám.

- Siêu âm Doppler

Đánh giá lưu lượng máu tại:

- Động mạch rốn

- Động mạch não giữa

- Một số trường hợp cần khảo sát thêm các mạch máu khác

Đây là xét nghiệm quan trọng giúp đánh giá tình trạng cung cấp oxy cho thai.

Đánh giá lượng nước ối

- Lượng nước ối phản ánh phần nào hoạt động của nhau thai và sức khỏe thai nhi.

- Theo dõi tim thai (CTG/NST)

Được chỉ định khi cần đánh giá thêm tình trạng thai, đặc biệt ở giai đoạn cuối thai kỳ.

Dựa trên tuổi thai, kết quả siêu âm và tình trạng sức khỏe của mẹ, bác sĩ sẽ quyết định lịch tái khám phù hợp cũng như cân nhắc thời điểm sinh an toàn nhất.

5. Theo dõi cử động thai – việc mẹ có thể làm mỗi ngày

Một trong những cách đơn giản nhưng rất quan trọng để theo dõi sức khỏe thai nhi là quan sát cử động thai.

Mỗi em bé đều có một nhịp hoạt động riêng. Điều quan trọng không phải là đếm một số lượng cử động cố định, mà là nhận biết quy luật cử động quen thuộc của bé.

Mẹ nên đến cơ sở y tế ngay nếu:

- Thai cử động ít hơn rõ rệt

- Thai đạp yếu hơn bình thường

- Không cảm nhận được cử động thai trong thời gian dài

- Có bất kỳ thay đổi bất thường nào khiến mẹ lo lắng

- Không nên chờ đến lịch khám tiếp theo nếu nhận thấy thai giảm cử động.

6. Mẹ bầu có thể làm gì để giảm nguy cơ?

Không phải mọi trường hợp FGR đều có thể phòng ngừa, nhưng mẹ bầu có thể giảm nguy cơ bằng cách:

- Khám thai đầy đủ theo lịch hẹn.

- Ăn uống cân đối, đủ năng lượng và protein.

- Bổ sung sắt, acid folic và các vi chất theo hướng dẫn của bác sĩ.

- Không hút thuốc lá, tránh khói thuốc thụ động.

- Không uống rượu bia hoặc sử dụng chất kích thích.

- Kiểm soát tốt các bệnh lý như tăng huyết áp, đái tháo đường.

- Nghỉ ngơi hợp lý và tuân thủ lịch tái khám.

- Ở những thai phụ có nguy cơ cao tiền sản giật, bác sĩ có thể chỉ định aspirin liều thấp từ sớm trong thai kỳ nhằm giảm nguy cơ suy nhau và FGR. Người bệnh không nên tự ý sử dụng thuốc nếu chưa có chỉ định chuyên môn.

7. Khi nào cần sinh em bé?

Không phải mọi trường hợp FGR đều cần sinh sớm.

Bác sĩ sẽ cân nhắc nhiều yếu tố như:

- Tuổi thai

- Mức độ chậm phát triển

- Kết quả siêu âm Doppler

- Tim thai

- Lượng nước ối

- Tình trạng sức khỏe của mẹ

Nếu thai vẫn ổn định, bác sĩ có thể tiếp tục theo dõi đến gần đủ tháng. Ngược lại, khi nguy cơ tiếp tục mang thai lớn hơn nguy cơ sinh non, bác sĩ sẽ tư vấn chấm dứt thai kỳ bằng khởi phát chuyển dạ hoặc mổ lấy thai tùy từng trường hợp.

KẾT LUẬN

Thai giới hạn tăng trưởng là một tình trạng cần được theo dõi chặt chẽ nhưng không đồng nghĩa với việc thai kỳ sẽ có kết quả xấu. Điều quan trọng là mẹ bầu khám thai đúng lịch, thực hiện đầy đủ các xét nghiệm theo chỉ định và theo dõi cử động thai mỗi ngày.

Sự phối hợp chặt chẽ giữa mẹ và bác sĩ sẽ giúp phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường, lựa chọn thời điểm sinh phù hợp và mang lại cơ hội tốt nhất để em bé chào đời an toàn, khỏe mạnh.

 PHÒNG KHÁM SẢN PHỤ KHOA BÁC SĨ BẢO TRÂN (BV TỪ DŨ)

- Phòng khám 1: 972/9 Quang Trung, P. Thông Tây Hội, TP.HCM

- Phòng khám 2: 188 Phan Đăng Lưu, P.Đức Nhuận, TP.HCM
- Hotline: 0932.958.908 – 0909.675.188